Lothar Conitzer – Żydowski lekarz w Hamburgu

Tornquiststrasse 9 już nie istnieje

Tornquiststrasse jest teraz ulicą rowerową. Jeździmy nią dwa razy w tygodniu na zajęcia gimnastyczne naszej córki. Tornquiststrasse przecina Doormannsweg, czteropasmową ulicę. Lothar Conitzer mieszkał w latach 1908–1939 na tym skrzyżowaniu Tornquiststrasse i Doormannsweg, kiedy jeszcze nie było tu skrzyżowania. Każdego tygodnia przejeżdżamy więc co najmniej dwa razy przez jego salon.

Pierwsze kroki w życiu

Lesser (zwany Lotharem) Conitzer urodził się 7 lutego 1865 roku w Jeschewo (po polsku: Jeżewo) jako siódme dziecko. Jeschewo to mała wieś w Prusach Zachodnich, na terenie dzisiejszej Polski. Najbliższym miastem jest Schwetz nad Wisłą (po polsku: Świecie). Do Gdańska jest około 100 km, a do Berlina około 400 km. Był najmłodszym z siedmiorga rodzeństwa. Jego dziadek, Aron Israel Conitzer, był kupcem, a później nauczycielem. Osiągnął skromny dobrobyt i umożliwił Mosesowi, ojcu Lothara, osiedlenie się w małej wsi Jeschewo jako kupiec działający na niewielką skalę. Wszyscy czterej bracia Lothara zostali kupcami i w 1882 roku razem ze swoim ojcem Mosesem założyli w Marienwerder koncern domów towarowych M. Conitzer & Söhne, który w okresie swojej największej świetności prowadził 22 domy towarowe [7]. Jeden z tych braci kupców jest praprapradziadkiem mojej żony. Przede wszystkim dzięki wzajemnemu wsparciu w rodzinie wszyscy jej członkowie mogli osiągnąć pewien poziom dobrobytu; dlatego Lothar Conitzer jako jedyny z rodziny miał możliwość studiowania medycyny w Berlinie i w Halle. W Berlinie studiował u prof. dr. Du Bois Reymonda [4], który należał do „twórców nowoczesnej fizjologii jako naukowej dyscypliny”. Swoją rozprawę doktorską napisał w Halle. Jej tytuł brzmiał: „O operacyjnym leczeniu wysięków opłucnowych u dzieci ze szczególnym uwzględnieniem ropnych”. [3]

Przybycie do Hamburga

W 1892 roku otrzymał posadę w żydowskim szpitalu w Hamburgu. W 1894 roku uzyskał państwową aprobację lekarską i otworzył gabinet przy Eppendorfer Weg [1]. W 1900 roku poślubił Friedę (Rikę) Lewy [2].

Zdjęcie : Lothar i Frieda Conitzer (Źródło: prywatne)

Frieda została jako małe dziecko adoptowana przez hamburskiego handlarza dziełami sztuki Ludwiga Lewy’ego i jego żonę Minnę. Dorastała w ich domu przy An der Alster 74. Dziś w tym miejscu stoi Hotel Atlantic, który został zbudowany w 1909 roku. Jej biologiczni rodzice zmarli, gdy miała cztery lata.

Zdjęcie 2: Frieda Lewy prawdopodobnie ze swoją przybraną matką Minną (Źródło: prywatne)

Lothar Conitzer i jego żona Frieda (Rika) przeprowadzili się w 1908 roku do własnego domu przy Tornquiststrasse 9, gdzie mieszkali ze swoimi trojgiem dzieci: Ludwigiem, Margarete i Manfredem.

Zdjęcie 2: Frieda Lewy prawdopodobnie ze swoją przybraną matką Minną (Źródło: prywatne)

Był to duży dom. Miał trzy kondygnacje, centralne ogrzewanie, windę kuchenną oraz piwnicę z winami. Rodzina zatrudniała kucharkę, pokojówkę, nianię, asystentkę w gabinecie, ogrodnika oraz szofera. Na parterze znajdowały się kuchnia, pomieszczenia gospodarcze oraz łazienki. Na pierwszym piętrze Lothar Conitzer urządził swoją praktykę lekarską. Na drugim piętrze mieszkała rodzina, a także znajdował się salon, w którym często zapraszano liczne towarzystwo i podejmowano nawet do 30 osób. Tornquiststrasse 9 była miejscem spotkań wielu lekarzy i akademików z Hamburga. Jego praktyka prosperowała znakomicie: mógł kupować kolejne nieruchomości w Hamburgu oraz akcje różnych firm. Lothar Conitzer ugruntował swoją pozycję w Hamburgu. Był zamożnym obywatelem miasta.

Lothar Conitzer kochał niemieckich malarzy i w jego domu wisiało wiele obrazów. Był filantropem, jak napisała o nim jego wnuczka [5]. Podczas I wojny światowej leczył na przykład młodego artystę i w zamian otrzymał portret swojej córki namalowany przez niego. Frieda Conitzer kochała operę i w każdej chwili — wystarczył drobny pretekst — potrafiła zaśpiewać pieśń ze słynnej opery. Uwielbiała swój salon i przyjęcia, które mogła tam organizować.

Ucieczka

Od 1935 roku Lothar Conitzer mógł przyjmować coraz mniej pacjentów. W 1938 roku zmiany w prawie uniemożliwiły mu wykonywanie zawodu lekarza i musiał zamknąć swoją praktykę. Sprzedał swoje domy znacznie poniżej ich wartości hamburskim Aryjczykom. 20.10.1938 roku, krótko przed nocą pogromową, wyemigrował do Kapsztadu w Republice Południowej Afryki, dokąd jego syn Manfred uciekł już w 1934 roku. Jego córka Margarete uciekła w 1939 roku wraz z mężem Hansem Jacoby i córką Annette do Rodezji Północnej, dzisiejszej Zambii. Jego pierwszy syn Ludwig, również lekarz, zmarł już w 1929 roku w wyniku operacji usunięcia guza mózgu. Lothar i Frieda Conitzer dotarli do Kapsztadu bez środków do życia. Byli zależni od pomocy swoich dzieci. Oboje zmarli w 1947 roku w Kapsztadzie. Lothar 09.07.1947, a Frieda 27.11.1947 [6]. Ich wnuczka Annette Stannett napisała o nich w swojej biografii „The colours of my life”: „The loving devotion that I sensed between my grandparents, and equally between my parents, made me feel safe and secure when I was young.” [5]

Zdjęcie 4: Lothar Conitzer i jego wnuczka Annette Stannett (z domu Jacoby) (Źródło: prywatne)

Zadośćuczynienie

Lothar Conitzer zmarł, zanim w ogóle rozpoczął się proces zadośćuczynienia w Republice Federalnej Niemiec. Jego spadkobiercy Manfred Conitzer i Margarete Jacoby dochodzili roszczeń w hanzeatyckim mieście Hamburgu. W aktach odszkodowawczych można przeczytać, że wypłacono odszkodowania. Zakończenie postępowania odszkodowawczego przeciągnęło się aż do 1.1.1967 roku. Szkody materialne zostały wyrównane. Mimo to wszyscy do dziś zmagamy się z niematerialnymi skutkami ówczesnych decyzji politycznych w Niemczech.[6]

Epilog

Tornquiststrasse 9 już nie istnieje. Mimo to dwa razy w tygodniu wspominamy filantropa i lekarza Lothara Conitzera oraz jego śpiewającą opery żonę Friedę, kiedy ponownie przejeżdżamy przez ich dawny salon.

Dodatek

W książce „Wo die Wurzeln waren …” – Juden in Hamburg-Eimsbüttel odkryliśmy wpis dotyczący Lothara Conitzera [8].

„Jedna ze świadków epoki, która pracowała jako uczennica w sklepie z kawą i czekoladą przy Weidenstieg 11, opowiedziała grupie roboczej, że dr Conitzer był mile widzianym klientem w tym sklepie. Pamięta, że –

„kiedy Żydzi zaczęli mieć trudności z robieniem zakupów…” – jej szefowa mówiła jej czasami: „Weź w drodze do domu pół kilo kawy i postaw je przed oknem kuchni (u Conitzerów)”

Świadek przechodziła wtedy przez Tornquiststraße i stawiała kawę przed okratowanym oknem sutereny. Czas: między ukończeniem szkoły przez świadka w 1936 roku a emigracją dr. Conitzera około 1938 roku.“