Aron Israel Conitzer – pierwszy Conitzer

Na emeryturze Aron mieszkał u swojego syna Mojżesza w Jeszewie. Tutaj żyły jego niezliczone wnuki oraz jego synowie Mojżesz, Alexander i Oser. Szczególnie w zimowe wieczory przy ciepłym kominku zabawiał ich anegdotami. Najchętniej opowiadał historię z czasów francuskiej okupacji Zempelburga [1]. Jako odważny i szanowany obywatel otrzymał zadanie zorganizowania straży obywatelskiej. Uczył nowych żołnierzy dyscypliny wojskowej. Szczególnie ćwiczono marsz: do przodu, do tyłu i w bok. Pewnego razu żołnierze, po kilku krokach marszu naprzód, mieli zakończyć ćwiczenie eleganckim ruchem wstecz. Po pierwszym kroku do tyłu na placu ćwiczeń stały jednak w idealnym wojskowym szyku jedynie pantofle, podczas gdy żołnierze stali nieco mniej wojskowo – boso. Śmiech wnuków i dorosłych rozbrzmiewał w całym domu aż po ulicę.

Pierwsze lata

Aron urodził się w 1789 roku w pobliżu Warszawy w Królestwie Polskim [2]. W tym samym roku, 1789, rewolucja mieszczańska we Francji doprowadziła do obalenia króla [7]. Skutki tej rewolucji okażą się później ważne dla życia Arona. Na razie jednak jesteśmy w Królestwie Polskim, które razem z Litwą od 1569 do 1795 roku rządziło dużymi częściami Europy Wschodniej. Wobec swoich sąsiadów – Rosji i Prus – Polska-Litwa stale traciła siłę i wpływy. W sumie Polska została podzielona trzy razy. Aron miał zaledwie pięć lat, gdy powstanie Kościuszki [5] przeciwko Rosjanom o zjednoczoną Polskę w 1794 roku zakończyło się klęską i Polska została podzielona po raz trzeci [5]. W tym czasie armia generała Suworowa oblegała Warszawę, której broniły wojska Kościuszki. Prawdopodobne jest, że ojciec Arona w tych niespokojnych czasach został zabity przez plądrującą rosyjską armię generała Suworowa [4] albo poległ jako żołnierz w armii Kościuszki. Istniały również oddziały żydowskich żołnierzy, a Kościuszko obiecał walczyć za wszystkich Polaków [10]. John Henry Richter zapisał w drzewie genealogicznym rok śmierci 1792. Nie znalazłem jednak jeszcze źródła potwierdzającego tę informację; wiemy jedynie na pewno, że ojciec Arona żył jeszcze przed jego narodzinami. Później Aron dorastał samotnie z matką w Zempelburgu, ponieważ jego ojciec został zamordowany. Zempelburg należał do Królestwa Prus i w porównaniu z innymi miastami w okolicy miał dużą liczbę żydowskich mieszkańców [6]. Aron nazywał się Aron Israel Roheme – od imienia swojej matki [1], co było żydowską tradycją.

Kiedy przyszli Francuzi

Gdy Aron był młodym dorosłym człowiekiem, około 1807 roku do Zempelburga przybyli Francuzi. Był już wtedy kupcem, o czym świadczy kolejna anegdota z biografii Rudolfa Conitzera: Aron handlował jedwabnymi wstążkami. Pewien francuski żołnierz zabrał mu te wstążki, aby podarować je ładnej dziewczynie [1]. Aron poskarżył się, odebrał żołnierzowi wstążki i prawdopodobnie właśnie wtedy otrzymał zadanie utworzenia straży obywatelskiej, aby w przyszłości zapobiec kradzieżom jedwabnych wstążek. Być może także po to, aby chronić pruskie dziewczęta przed „jedwabistymi” Francuzami. Niestety nie wiemy tego dokładnie.

Nazwisko Conitzer

W roku 1812 państwo pruskie wydało edykt żydowski [9]. Stary pruski system stanowy po klęsce Prus w wojnie z Francją i pokoju w Tylży w 1807 roku przestał istnieć i miał zostać zastąpiony nowym porządkiem. Częścią tych reform był właśnie edykt żydowski. Był on silnie inspirowany prawami obywatelskimi rewolucji francuskiej z 1789 roku – roku urodzenia Arona. Edykt stanowił, że wszyscy Żydzi posiadający dochód i stałe miejsce zamieszkania w Prusach muszą zostać obywatelami państwa. Był to pierwszy krok do równouprawnienia Żydów w państwie pruskim. Jednak przyszli obywatele musieli przyjąć nazwisko. W ten sposób z Arona Israela Roheme w urzędzie burmistrza w Zempelburgu stał się pruskim obywatelem Aronem Israelem Conitzerem. Legenda z maszynopisu Rudolfa Conitzera [1] mówi, że Aron w 1812 roku został wezwany do urzędu burmistrza. Burmistrz Zempelburga zapytał go tam, gdzie handluje swoimi towarami. „W okolicach Conitz”, odpowiedział. „Czy nie chciałby się pan nazywać Conitzer?” – zapytał burmistrz. Aron zapewne odpowiedział „tak”. W ten sposób rodzina otrzymała swoje nazwisko, bezpieczeństwo prawne oraz wolność wykonywania zawodu, aby mogła stać się pruskimi obywatelami państwa narodowego. Jak rodzina Conitzer wykorzystała te wolności i prawa, pokaże dalsza historia.

Nazywa się to życiem

W 1816 roku Aron Israel Conitzer poślubił Genendel Kalenscher. Mieli siedmioro dzieci: Rahel, Florę, Israela, Mojżesza, Alexandra, Salomona i Osera. Genendel zmarła krótko po narodzinach najmłodszego syna Osera, dlatego on oraz młodsze rodzeństwo musieli być wychowywani przez najstarszą córkę Rahel. Aron był początkowo kupcem. Później coraz bardziej poświęcał się swojej żydowskiej wierze i założył szkołę religijną. Pisał i naprawiał zwoje Tory [2]. W ten sposób przeszedł od spraw świata materialnego do duchowości. Stał się żydowskim uczonym, ale jednocześnie pobierał lekcje u pastora, aby udoskonalić język niemiecki. Część edyktu żydowskiego wymagała bowiem, aby nauczanie religii odbywało się w języku niemieckim [9]. Aron został nauczycielem, który opanował naukę religii żydowskiej i język niemiecki. W podeszłym wieku, gdy mieszkał u swojego syna Mojżesza, podczas ważnych świąt prowadził nabożeństwa w pomieszczeniu dużego domu przeznaczonym do modlitwy [1]. Z tego czasu pochodzi prawdopodobnie jedyny zachowany tekst, który Aron napisał do swoich synów – list, w którym pytał o wypłatę uzgodnionej renty [3].